= Esperanto == komunumo pangramo (ĉiu litero en unu frazo):: “Eble ĉiu kvazaŭ-deca fuŝĥoraĵo ĝojigos homtipon” ĉiu kromsigno en unu frazo:: “Eĥo ŝanĝo ĉiu ĵaŭde” ĉu ĉiu vorto ekzistas en ĉiu vortaroj? ne, ‘fokusi’ ekzistas en PReVO, reta vortaro, kaj glosbe. Sed ne ekzistas en PIV. == mia sperto === miaj notoj dum la B1 ekzameno Li manĝis viandon (b) per kulero kaj forko (d) kun salato kaj rizo Ĝojo, ĉar nun _ tiu parto de la testo (a) finas (b) finiĝas (c) ni finas (d) ni finiĝas sinsekvaj numeroj gibono bredisto datreveno bleki en signo de atako vango abunda virgibono ĝeni sovaĝa bredisto ŝajnas tro malgranda li entreprenis la taskon, ĉu? konduto, ĉu ne? bon-stataj landoj === Frazoj kiuj helpas min kompreni gramatikon I do not want the blanket to hang down to the floor. Mi ne volas ke la litkovrilo *pendu* *ĝis* la planko == klarigo de gramatiko === pronouns SINGULARO PLURALO mi ni vi vi li/ŝi/ĝi ili === grammatical elements for plural, add "-j" -o noun nominative -on noun accusative -n object -a adjective -e adverb === tenses -i verb infinitive -as present -is past -os future -us conditional -u imperative Tim: "It won't rain tomorrow. The sun will shine." Rick (tomorrow): "Tim, you said it would not rain. You said the sun would shine." Tim: "Ne pluvos morgaŭ. La suno brilos." Rick (morgaŭ): “Vi diris ke ne pluvos kaj ke la suno brilos." → diris, pluvos, brilos → no adjustment === conditional “Se mi scius, ke …, mi farus …” (1) “If the sun shines, I go shopping” (2) “If I win the lottery, I'll buy a new house” (3) “If I won the lottery, I'd buy a new house” (4) ”If I had won the lottery, I would've bought a house” = “Had I won the lottery, I'd buy a new house” (1) “Se la suno brilas, mi butikumas” (2) “Se mi gajnos la loterion, mi aĉetos novan domon” (3) “Se mi gajnus la loterion, mi aĉetus novan domon” (4) “Se mi gajnus la loterion, mi aĉetus novan domon” (aldonu “bonŝance” por klarigi ke vi ne faris) === participle affixes suffix tense voice EO example EN example -ant- present active paganta paying -int- past active paginta having paid -ont- future active pagonta going to pay -at- present passive pagata being paid -it- past passive pagita having been paid -ot- future passive pagota going to be paid === afiksoj ==== laŭ Wiktionary https://en.wikibooks.org/wiki/Esperanto/Appendix/Table_of_affixes https://en.wiktionary.org/wiki/Category:Esperanto_suffixes -et diminutive mal- opposite -igi to make, to cause (transitivizer/causative) -iĝ- to become (intransitivizer/inchoative/middle voice) -njo feminine affectionate form; the root is shortened -obl- multiplication by the root number -on- fraction fi- shameful, nasty, disgusting, filthy -enda must be -, necessary to - ==== laŭ la libro “Complete Esperanto” (2018) ===== 10 oficialaj prefiksoj bo- ĉef- dis- ek- eks- ge- mal- mis- pra- re- ===== 31 oficialaj sufiksoj -aĉ- -ad- -aĵ- -an- -ar- -ĉj- -ebl- -ec- -eg- -ej- -em- -end- -er- -estr- -et- -id- -ig- -iĝ- -il- -in- -ind- -ing- -ism- -ist- -nj- -obl- -on- -op- -uj- -ul- -um- ==== -n afikso … havas kvin celojn laŭ PMEG kaj https://esperanto.stackexchange.com/q/401 : • rekta objekto (ekz. havas kvin celojn) • mezurilo (ekz. ok tagojn) • temppunktoj (ekz. ĉiun lundon mi …) • direkton (ekz. en la mondon venas novan senton) • anstataŭo de je (ekz. mi ridas je lia naiveco = mi ridas lian naivecon) ==== la -umi- afikso plenigi … actually fill with material plenumi … fulfill figuratively A lexical suffix with no fixed meaning or part of speech brako (“arm”) + -um- → brakumi (“to hug”) dekstra (“right”) + -um- → dekstruma (“clockwise”) komuna (“common”) + -um- → komunumo (“community”) mondo (“world”) + -um- → mondumo (“high society”) proksima (“near”) + -um- → proksimume (“approximately”) kruco (“cross”) + -um- → krucumi (“to crucify”) ‎kolo (“neck”) + ‎-um- → ‎kolumo (“collar”) === Kion la vorto “si” referencas? “si” referencas la subjekto de la frazo: https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/pronomoj/si/kompleksaj_frazoj.html#i-6ah When the boy fell, he ripped his shirt. Kiam li falis, la knabo ŝiris sian ĉemizon. When the mother fell, the boy ripped her shirt. Kiam la patrino falis, la knabo ŝiris ties ĉemizon. === vortradikoj bazas sur pluraj lingvoj BAZLINGVO EKZEMPLO latina prokrasti (procrastinare) rusa nepre (nepremenno) pola pilko (piłka) jida fajro (fajr) franca boji (aboyer) hispana flano (flan) greka kaj (kai), osto (osteon) germana logi (locken), ŝpruci (spritzen) angla forgesi (to forget), ŝtono (stone) itala fervojo (ferrovia) dana strato (straat) === post / post kiam / poste poste. post kiam . post [la] . === modoj indikativo La lakto estas sur la tablo volitivo Metu la lakton en la ŝrankon demando per demanda partikulo:: ĉu vi konsentas? per ki-vorto:: kiel vi estas? kial vi ploras? === datoj kaj tempoj 2023-08-09 la 9-a de aŭgusto 2023 15:45 la 3-a [horo] kaj 45 minutoj === komparo A > B: the cat is younger than the dog (adjektivo) la kato estas pli juna ol la hundo the cat jumps higher than the dog (unu verbo) la kato saltas pli alta ol la hundo the cat jumps faster than the dog runs (du verboj) la kato saltas pli rapida ol la hundo kuiras NOTO: pli maljuna = malpli juna A = B: the cat is as young as the dog la kato estas tiel juna kiel la hundo (eble signifas “do la kato iĝis juna en la sama kvanto kiel la hundo?) la kato estas tiom juna kiom la hundo like father like son kia patro tia filo I found her the way she has always been mi retrovis ŝin tia, kia ŝi ĉiam estis === tradukpruntaj vortoj nomo: tradukprunto aŭ paŭso aŭ prunta traduko aŭ kalkeo ekzemploj: eldoni (de. herausgeben) elturni sin eltrovi (en. find out; de. herausfinden) gruntbovo (lat. Bos grunniens) interreto (en. internet) okulvitro (en. eyeglass) terpomo (fr. pomme de terre) papera tigro (ĉina. 紙老虎) signifas falsa minacanto === transitivaj kaj netransitivaj verboj ==== klarigo transitiva verbo:: havas rektan objekton netransitiva verbo:: ne havas rektan objekton Mi renkontas vin ⇒ renkonti estas transitiva verbo ĉar “vin” estas rekta objekto. Mi renkontas ⇒ ne estas valida frazo en Esperanto ĉar “renkonti” postulas rektan objekton. Mi renkontiĝas ⇒ renkontiĝi estas netransitiva verbo ĉar la frazo estas valida kaj rekta objekto ne ekzistas. Mi renkontiĝas vin ⇒ ne estas valida frazo en Esperanto ĉar “renkontiĝi” ne akceptas rektan objekton. studi transitiva lerni transitiva pleni netransitiva pravi netransitiva Sed kelkfoje la verbo povas esti transitiva kaj netransitiva: li finfine parolis … netransitiva Ne parolu maljustajn vortojn … transitiva Memoru/lernu per verbo per esprimo ĉu la verbo estas uzata [ne]transitive! Ofte se la bazo de la verbo estas adjektivo (p.e. plena, prava), la verbo estas netransitiva. Aliaflanko se la bazo de la verbo estas substantivo (p.e. studo), la verbo estas transitiva. Prevo difinas ke “kanti” estas transitiva verbo. Kontraŭe PIV indikas transitivajn kaj netransitivaj uzadon: https://vortaro.net/#kanti_kd Mi kantas kanton. ⇒ aŭdigi difinitan melodion aŭ muzike aranĝitan tekston Mi kantas. ⇒ eligi voĉmodulatajn harmoniajn sonojn aŭ vortojn, aŭ por si mem aŭ antaŭ publiko -iĝi ŝanĝas transitiva verbo al netransitiva verbo. -igi ŝanĝas netransitiva verbo al transitiva verbo. -iĝi implicas ke la radika vorto estas transitiva. Ekzemploj: lia kolero longe daŭris la vento daŭrigis la froston kian brilon la suno disvastigis liaj brutaroj disvastiĝis sur la tero la lingvaj demandoj interesas multajn E-istojn mi interesiĝas pri li plibonigi la sorton de la kamparanoj pli bone estas renkonti ursinon ol malsaĝulon ili ja renkontiĝis en la arbaro ŝanĝi la tukojn de sia lito la cirkonstancoj ŝanĝiĝis al pli malbono mi komencas per tio, ke mi diras komenciĝis la milito pura akvo bolas en la temperaturo de 100 gradoj centezimalaj boligi akvon Finfine lernu la kopulajn verbojn: esti fariĝi iĝi aspekti simili ŝajni resti Afabla ekzemplo: ŝraubilo (ilo por ŝraŭbi, en. screwdriver), ŝraubigilo (ilo por fari helicajn kanelojn ĉe ŝraŭbo) ==== ekzemploj EO EKZ. EN DE VORTO EKZISTAS LAŬ … JE 2026-03 S ŝajni O vojo ŝajnas ĝusta S looks like O S hat den Anschein O zu sein PReVO, reta-vortaro, PIV, glosbe S ŝajnigi O li ŝajnigas sin riĉa, havante nenion S makes O look like … S täuscht O vor … PReVO, reta-vortaro, PIV, glosbe S ŝajniĝi … ne ekzistas PReVo, reta-vortaro, PIV S fini O mi finos la tutan libron baldaŭ S finish O S beendet O, S schließt O ab PReVo, reta-vortaro, PIV, glosbe S finigi O finigi la komencitan kurson S brings O to an end S bringt O zu einem Ende PReVo, reta-vortaro, PIV S finiĝi finiĝis la tuta laboro por la konstruaĵo S comes to an end S endet PReVo, reta-vortaro, PIV, glosbe S elrevi … ne ekzistas PReVo, reta-vortaro, PIV, glosbe S elrevigi O mi bedaŭrinde senrevigos vin S disappoint O S enttäuscht O PReVo, reta-vortaro, PIV, glosbe S elreviĝi Tom elreviĝos pri mi S will be disappointed S wird enttäuscht sein PReVo, reta-vortaro, PIV, glosbe S daŭri O via konsekrado daŭros sep tagojn S lasts over O S dauert über O fort PReVo, reta-vortaro, PIV, glosbe S daŭrigi O li daŭrigis la fumadon S resumes O S setzt O fort PReVO, reta-vortaro, PIV, glosbe S daŭriĝi … ne ekzistas PReVO, reta-vortaro, PIV, glosbe S klari O … ne ekzistas PReVO, reta-vortaro, PIV, glosbe S klarigi O forta vento klarigis la ĉielon S clears O (from) S klärt O PReVO, reta-vortaro, PIV, glosbe S klariĝi la ĉielo klariĝis S got cleared S klärte auf PIV S fermi O li fermis la pordon kolere S closes O S schließt O PReVO, reta-vortaro, PIV S fermigi O … ne ekzistas PReVO, reta-vortaro, PIV, glosbe S fermiĝi la pordo fermiĝis S got closed S hat sich geschlossen PReVO, reta-vortaro, PIV S movi O mi movas pecon sur la ŝaktabulo S moves O S bewegt O PReVO, reta-vortaro, PIV, globse S movigi O inĝenieroj ekmovigas roboton S makes that O moves itself S bringt O dazu sich in Gang zu setzen PReVO, reta-vortaro, glosbe S moviĝi la maljunulo moviĝis sur la seĝo S moves itself S bewegt sich PReVO, reta-vortaro, PIV, glosbe S fali neĝo falas de la ĉielo S falls S fällt PReVO, reta-vortaro, PIV, glosbe S faligi O Esperanto faligas la lingvobarojn S makes O fall S fällt O PReVO, reta-vortaro, PIV, glosbe S faliĝi … ne ekzistas PReVO, reta-vortaro, PIV, glosbe VERBO … EKZISTAS KIEL v-i v-igi v-iĝi EN PReVo PIV reta vortaro glosbe aparteni jes ne ne jes jes jes jes … oni ĉiam bezonas *al*: la apartamento apartenas al li aparti ne jes jes jes, sen iĝi jes jes, sen iĝi jes, sen iĝi levi jes ne jes jes jes jes jes veki jes ne jes jes jes jes jes ekzerci jes ne jes jes jes jes jes, sen igi komenci jes jes jes jes, sen igi jes, sen igi jes, sen igi jes rompi jes ne jes jes jes jes jes pravi jes jes jes jes, sen iĝi jes jes, sen iĝi jes, sen iĝi ĝeni jes ne jes jes, sen iĝi jes jes, sen iĝi jes, sen iĝi listi ne jes ne jes listi=listigi jes jes trovi jes ne jes jes jes jes jes dolori jes jes jes jes jes, sen iĝi jes jes, sen igi, sen iĝi dis(igi) ne jes jes jes, sen iĝi jes jes, sen iĝi jes publiki ne jes jes jes, sen iĝi jes, sen iĝi jes jes, sen iĝi doni jes ne ne jes jes jes jes eldoni jes ne jes jes, sen iĝi jes, sen iĝi jes jes, sen iĝi enliti ne jes jes jes, sen igi jes, sen igi jes, sen igi jes elliti ne ne jes jes jes jes jes fokusi jes ne jes jes ne jes ne koncentri jes jes jes jes jes, sen igi jes jes, sen igi strebi jes ne ne jes jes jes jes rimarkoj: • Ŝajnas al mi ke subjekto agas al objekto ofte per ⁻i verbo. Ne ĝustas kaze de fal-i. • Ŝajnas al mi, ke subjekto instigas objekton fari ion per ⁻igi verbo. • Ŝajnas al mi, ke subjekto agas sole kaze de ⁻iĝi verbo. • Subjekto kaj objekto estas miskomprenablaj vortoj lingvistike. Mi uzas subjekto “kaze de nominativo” kaj objekto “kaze de akuzativo”. hipotezoj: ĉiu -i verbo havas objekton ne ĝustas por fal-i ĉiu -igi verbo havas objekton jes laŭ mia kompreno ĉiu -iĝi verbo havas objekton jes laŭ mia kompreno subjekto ekzistas ĉiam. Objekto ekzistas kelkfoje. Esperanto ne bezonas subjekton ĉiam. Ĝi ne estas bezonata se la frazo temas pri la vetero: “Pluvas. Neĝas”. Reste, jes. “V-i ekzistas, do V-igi ekzistas” ne ĝustas por ferm-i “V-igi ekzistas, do V-i ekzistas” ne ĝustas por klar-igi “V-i ekzistas, do V-iĝi ekzistas” ne ĝustas por ŝajn-i “V-iĝi ekzistas, do V-i ekzistas” ne ĝustas por elrev-iĝi “V-iĝi ekzistas, do V-igi ekzistas” ne ĝustas por ferm-iĝi Lernu verbojn per ekzemploj. Konsideru ĉu subjekto aŭ objekto povas esti homoj, bestoj, daŭro, temppunkto, evento, … === falsaj amikoj ==== angla “like” kiel rolo Like a child, I experienced a happy time. When I was a child, I experienced a happy time. Samkiel infano mi spertis feliĉan tempon. Kiel infano mi spertis feliĉan tempon. (anglicismo?) As a child, I had a happy time. Estante infano mi spertis feliĉan tempon. Kiam mi estis infano, mi spertis feliĉan tempon. ==== angla “is like” komparas ago kun ago Uzu “kvazaŭ” kaj la kondicionalo. Voting for candidate X is like stabbing one's own eye with a fork Voĉdoni por la kandidato Fiulo estus kvazaŭ piki sian propran okulon per forko Komprenu ke la vorto “samkiel” kaj la sintagmo “same kiel” ekzistas: === vortoj ==== “source” en Esperanto deveno: where it emerges from origino: source fonto: (more physical) source ==== en. society societo … eta socio? … nu, ĝenerale la vorto estas socio kaj malgranda komunumo kiel klubo ja estas societo ==== tenajlo … teni + ilo = tenilo … ten + ad + ilo = tenadilo … efektive la vorto estas tenajlo kontraŭ la ideo de “verbo + ilo” ==== emocioj “=” signifas ke mi trovis la tradukon en PReVo: aggressiv = agresema begeistert = fervora beeinflussbar influebla beleidigt ofendata deprimiert = melankolia, deprimita egoistisch = egoista eifersüchtig = ĵaluza eifrig = fervora empfindlich netolerema, ofendiĝema enttäuscht = trompita, elreviĝita entzückt ravita erbost kolera erfreut ĝojigita erstaunt miregita faul = pigra, mallaborema, maldiligenta feige poltrona, malkuraĝa, kovarda fleißig diligenta fröhlich = feliĉa, gaja, ridema gekränkt = ofendeta gelangweilt enua genervt nervita, tedita gierig prenema, kaptema, havema, avida gleichgültig stoika, indiferenta glücklich = bonŝanca, feliĉa grantig ? hilfsbereit servopreta, helpema interessiert interesa irritiert konfuzita, iritita lustig = ŝercema, ridema müde laca, malvigla nachdenklich = enpensema, pensema, meditema nervös = nervoza nett = afabla neugierig = scivolema rachesüchtig venĝema scheu timida, singardema, sinĝena schlampig ? schlecht gelaunt malbonhumora schockiert ŝokita schwatzhaft/redselig = babilema schüchtern = timida, hontema stolz = fiera, nesubiĝema traurig trista, malĝoja, malgaja ungeschickt mallerta verärgert malkontentita, ĉagrenita verwirrt konfuzita verlegen = embarasa weinend plorema wütend = kolera, furioza, rabia zornig = kolera zwinkernd = palpebruma ängstlich = timema, malkuraĝa, malaplomba, plotrona überrascht surprizita